Beginnen wir mit Minneliedern des bekanntesten deutschen Lied- und Sangspruchdichters Walther von der Vogelweide (ca. 1170-1230).
Under der linden
Ich kam gegangen
zuo der ouwe:
dô was min friedel komen ê.
dâ wart ich enpfangen,
hêre frouwe,
daz ich bin saelic iemer mê.
kuster mich? wol tûsentstunt:
tandaradei,
seht wie rôt mir ist der munt.
Dô het er gemachet
alsô rîche
von bluomen eine bettestat.
des wirt noch gelachet
inneclîche,
kumt iemen an daz selbe pfat.
bî den rôsen er wol mac,
tandaradei,
merken wâ mirz houbet lac.
Daz er bî mir læge,
wessez iemen
(nu enwelle got!), sô schamt ich mich.
wes er mit mir pflæge.
niemer niemen
bevinde daz, wan er unt ich,
und ein kleinez vogellîn:
tandadarei,
daz mac wol getriuwe sin.
Deutsche Dichtung des Mittelalters, Bd.1, S. 612.
Wol mich der stunde, daz ich sie erkande,
diu mir den lîp und den muot hât betwungen.
Sit deich die sinne sô gar an sie wande,
der sie mich hât mit ir güete verdrungen.
daz ich gescheiden von ir niht enkan,
daz hât ir schoene und ir güete gemachet,
und ir rôter munt, der so lieplichen lachet.
Ich hân den muot und die sinne gewendet
wohl an die reinen, die lieben, die guoten.
daz müez uns beiden wol werden volendet,
swes ich getar an ir huide gemuoten.
Swaz ich noch fröiden zer werlde ie gewan,
daz hat ir schoene und ir güete gemachet,
und ir rôter munt, der sô lieplichen lachet.
(Walther v.d. Vogelweide schuf nicht nur Lieder der Minne, sondern auch sogenannte Kreuzzugslieder. Hier wirbt er für den Kreuzzug Friedrichs II. 1228/29; der König wurde vom Papst Gregor IX. gebannt.)
| Owê wie jæmerlîche | junge liute tuont |
| den ê vil hovelîchen | ir gemüete stuont! |
| die kunnen niuwan sorgen: | ouwê wie tuont si sô? |
| swar ich zer werlte kêre, | da ist nieman frô: |
| tanzen, lachen, singen | zergât mit sorgen gar: |
| nie kein kristenman gesach | sô jaemerlîche schar. |
| nû merkent wie den frouwen | ir gebende stât: |
| die stolzen ritter tragent an | dörpellîche wât. |
| uns sint unsenfte brieve | her von Rôme komen, |
| uns ist erloubet trûren | und fröide gar benomen. |
| daz müet mich inneclîchen | (wir lebten ie vil wol), |
| daz ich nû für mîn lachen | weinen kiesen sol. |
| die vogel in der wilde | betrüebet unser klage: |
| waz wunders ist ob ich dâ von | an fröiden gar verzage? |
| wê waz spriche ich tumber man | durch mînen bœsen zorn? |
| swer dirre wünne volget, | hât jene dort verlorn, |
| iemer mêr ouwê. |
Deutsche Dichtung des Mittelalters, Bd.1, S. 654.
(Auch dieses Lied wurde von Walther von der Vogelweide für den Kreuzzug Friedrichs II. 1228 gedichtet, die Meldodie stammt von dem Troubadour Jaufre Rudel. Das komplette Lied besitzt zwölf Strophen.)
Allerêrst lebe ich mir werde,
sît mîn sündic ouge siht
daz reine lant und ouch die erde
der man sô vil êren giht.
mirst geschehen des ich ie bat,
ich bin komen an die stat
dâ got mennischlîchen trat.
Schoeniu lant rîch unde hêre,
swaz ich der noch hân gesehen,
sô bist duz ir aller êre.
waz ist wunders hie geschehen!
daz ein magt ein kint gebar
hêre über aller engel schar,
waz daz niht ein wunder gar?
Hie liez er sich reine toufen,
daz der mensche reine sî.
sît liez er sich hie verkoufen,
daz wir eigen wurden frî.
anders waeren wir verlorn.
wol dir, sper kriuz unde dorn!
wê dir, heiden! deist dir zorn.
Hinnen fuor der sun zer helle
von dem grabe, da´r inne lac.
des was ie der vater geselle,
und der geist, den niemen mac
sunder scheiden: êst al ein,
sleht und ebener danne ein zein,
als er Abrahâme erschein.
Deutsche Dichtung des Mittelalters, Bd.1, S. 650-652, mit Melodie und Original-Blatt.
(Und noch einmal ein trauriges Owê, diesmal von Heinrich von Morungen. Er dichtete das folgende Tagelied um das Jahr 1200. Es wird im Wechsel zwischen Mann und Frau gesungen, die unglücklich darüber sind, sich nach einer gemeinsamen Nacht trennen zu müssen.)
Owê, sol aber mir iemer mê
geliuhten dur die naht
noch wîzer danne ein snê
ir lîp vil wol geslaht?
der trouc diu ougen mîn:
ich wânde, ez solde sîn
des liehten mânen schîn,
dô taget ez.
Owê, sol aber er immer mê
den morgen hie betagen?
als uns diu naht engê,
daz wir niht durfen klagen:
"owê, nu ist ez tac",
als er mit klage pflac
do'r jungest bî mir lac.
dô taget ez.
Owê, si kuste âne zal
in dem slâfe mich.
dô vielen hin ze tal
ir trêne nidersich,
iedoch getrôste ich sîe,
daz si ir weinen lî
und mich al ummevî/umbevie.
dô taget ez.
Owê, daz er sô dicke sich
bî mir ersêen hât!
als er endahte mich,
sô wolte er sunder wât
min arme/mich armen schouwen blôz.
ez was ein wunder grôz
daz in des nie verdrôz.
dô taget ez.
Deutsche Dichtung des Mittelalters, Bd.1, S.656-659.
Wie es einem Mädchen so ergehen kann, wenn es sich von einem Kerl in den Wald führen läßt...
Ich was ein chint so wolgetan,
virgo dum florebam,
do brist mich diu werlt al,
omnibus placebam.
Refr. Hoy et oe!
Maledicantur tilie
iuxta viam posite!
Ia wolde ih an die wisen gan,
flores adunare,
do wolde mich ein ungetan
ibi deflorare.
Refr. Hoy et oe...
Er nam mich bi der wizen hant,
sed non indecenter,
er wist mich diu wise lanch
valde fraudulenter.
Refr. Hoy et oe...
Er graif mir an daz wize gewant
valde indecenter,
er furte mih bi der hant
multum violenter.
Refr. Hoy et oe...
Er sprach: «vrowe, gewir baz!
Nemus est remotum.»
Dirre wech, der habe haz!
Planxi et hoc totum.
Refr. Hoy et oe...
«Iz stat ein linde wolgetan
non procul a via,
da hab ich mine herphe lan,
tympanum cum lyra.»
Refr. Hoy et oe...
Do er zu der linden chom,
dixit: «sedeamus»,
- diu minne twanch sêre den man -
«ludum faciamus!»
Refr. Hoy et oe...
Er graif mir an den wizen lip,
non absque timore,
er sprah:«ich mache dich ein wip,
dulcis es cum ore!»
Refr. Hoy et oe...
Er warf mir uf daz hemdelin,
corpore detecta,
er rante mir in daz purgelin
cuspide erecta.
Refr. Hoy et oe...
Er nam den chocher unde den bogen,
bene venabatur!
Der selbe hete mich betrogen.
«ludus compleatur!»
Refr. Hoy et oe...
Deutsche Dichtung des Mittelalters, Bd.1, S.450-452.
nach oben
De moi dolereus vos chant;
Je fui nez en decroissant.
N'onques n'euc en mon vivant
Deus bons jors.
J'ai a nom: Mescheans d'Amors.
Ades vois merci criant:
"Amors, aidies vo servant!"
N'ainc n'i peuc trover noiant
De secors.
J´ai a nom: Mescheans d´Amors.
Certes, piere d'aimant
Ne desirre le fer tant
Com je sui d'un douz semblant
Couvoitos.
J'ai a nom: Mescheans d'Amors.
´Por coi bait mes maris,
Laisette!
Je ne li ai rienz mesfait
Ne rien ne li ai mesdit
Fors c'acolleir mon amin
Soulette.
´Por coi bait mes maris
Laisette!
Et c'il ne mi lait dureir
Ne bone vie meneir
Je lou ferai cous clameir,
A certes.
´Por coi bait mes maris,
Laisette!
Or sai bien que je ferai
Et coment m'en vangerai:
Avec mon amin geirei
Nuette.
´Por coi bait mes maris,
Laisette!
Mon paire m´a mandat au bósc
Au bósc culhir l´oliva
Dins lo bosc, polit bósc.
Ai tant culhit e reculhit
Que me siáu endormia
Ai tant dormit e redormit
Que la nuech m´a surpria.
Vén a passar gai chivalier
Lo bósc vos passariau
Dins lo bósc, polit bósc.
Arrier, tirètz - vos chivalier
Prendiatz ma maladia
Dins lo bósc, polit bósc.
Lèu siáu filha d´un ladrier
Nat dins la ladraria
Dins lo bósc, polit bósc.
De t´aver vist bèu chivalier
Me castarà la vida
Dins lo bósc, polit bósc.
Ein Wächter mahnt seinen Herrn, dass der Morgen nahe und er jetzt daher seine geliebte Dame verlassen müsse, um nicht entdeckt zu werden. Sein Herr ist jedoch von der Schönen so bezaubert, dass er nicht von ihr lassen will.
- Reis glorios, verais lums e clartatz,
Deus poderos, Senher, si a vos platz,
al meu companh siatz fizels aiuda;
qu'eu no lo vi, pos la nochs fo venguda,
et ades sera l'alba!
Bel companho, si dormetz o velhatz,
no dormatz plus, suau vos ressidatz;
qu'en orien vei l'estela creguda
c'amena l jorn, qu'eu l'ai be conoguda,
et ades sera l'alba!
Bel companho, en chantan vos apel;
no dormatz plus, qu'eu auch chantar l'auzel
que vai queren lo jorn per lo boschatge
et ai paor que l gilos vos assatge
et ades sera l'alba!
Bel companho, issetz al fenestrel
e regardatz las estelas del cel!
Conoisseretz si us sui fizels messatge;
si non o faitz, vostres n'er lo damnatge
et ades sera l'alba!
Bel companho, pos me parti de vos,
eu no m dormi ni m moc de genolhos,
ans preiei Deu, lo filh Santa Maria,
que us me rendes per leial companhia,
et ades sera l'alba!
Bel companho, la foras als peiros
me preiavatz qu'eu no fos dormilhos,
enans velhes tota noch tro al dia.
Era no us platz mos chans ni ma paria
et ades sera l'alba!
- Bel dous companh, tan sui en ric sojorn,
qu'eu no volgra mais fos alba ni jorn,
car la gensor que anc nasques de maire
tenc et abras, per qu'eu non prezi gaire
lo fol gilos ni l'alba.
Dietmar Rieger: Mittelalterliche Lyrik Frankreichs. Band 1: Lyrik der Trobadors. Provenzalisch/Deutsch. Reclam, Stuttgart 1980 S.136-138.
Kalenda maia
ni fueills de faia
ni chans d'auzell ni flors de glaia
non es qe m plaia,
pros dona gaia,
tro q'un isnell messagier aia
del vostre bell cors, qi m retraia
plazer novell q'amors m'atraia
e jaia, e m traia vas vos,
donna veraia,
e chaia de plaia l gelos,
anz qe m n'estraia.
Ma bell'amia,
per Dieu non sia
qe ja l gelos de mon dan ria,
qe car vendria
sa gelozia,
si aitals dos amantz partia;
q'ieu ja joios mais non seria,
ni jois ses vos pro no m tenria;
tal via faria qu'oms ja
mais no m veiria;
cell dia morria, donna
pros, q'ie us perdria.
Con er perduda
ni m'er renduda
donna, s'enanz non l'ai aguda?
Qe drutz ni druda
non es per cuda;
mas qant amantz en drut si muda,
l'onors es granz qe l n'es creguda,
e l bels semblanz fai far tal bruda;
qe nuda tenguda no us ai,
ni d'als vencuda;
volguda cresuda vos ai,
ses autr'ajuda.
Tart m'esjauzira,
pos ja m partira,
Bells Cavalhiers, de vos ab ira,
q'ailhors no s vira
mos cors, ni m tira
mos deziriers, q'als non dezira;
q'a lauzengiers sai q'abellira,
donna, q'estiers non lur garira:
tals vira, sentira mos danz,
qi lls vos grazira,
qe us mira, cossira cuidanz
don cors sospira.
Tant gent comensa,
part totas gensa,
na Beatritz, e pren creissensa
vostra valensa;
per ma credensa,
de pretz garnitz vostra tenensa
e de bels ditz, senes failhensa;
de faitz grazitz tenetz semensa;
siensa, sufrensa avetz
e coneissensa;
valensa ses tensa vistetz
ab benvolensa.
Donna grazida,
qecs lauz'e crida
vostra valor q'es abellida,
e qi us oblida
pauc li val vida,
per q'ie us azor, donn'eissernida;
qar per gençor vos ai chauzida
e per meilhor, de prez complida,
blandida, servida genses
q'Erecs Enida.
Bastida, finida, n'Engles,
ai l'estampida.
Laut vorangehender Erklärung (razó) widmete Raimbaut dieses Lied Beatrix, der Schwester des Markgrafen Raimbaut von Montferrat.
Dietmar Rieger: Mittelalterliche Lyrik Frankreichs. Band 1: Lyrik der Trobadors. Provenzalisch/Deutsch. Reclam, Stuttgart 1980,S.180-187.
nach oben
Esta é como Santa Maria guaraceu un ome que era tolleito do corpo et dos nembros, na sa eigreja en Salas.
Dieses Marienlied erzählt davon, wie die Jungfrau einen kranken Mann in ihrer Kirche von Salas heilt. Und wie auf diese Art die Schuldhaftigkeit eines solchen Menschen zum Lob der Jungfrau beitragen kann.
Como poden per sas culpas
os omes seer contreitos,
assi poden pella Virgen
depois seer saos feitos.
Ond´a veo a un ome,
por pecados que fezera,
que foi tolleito dos nembros
d´ua door que ouvera,
et durou assi cinc´años
que moverse non podera:
assi avia os nembros
todos do corpo maltreitos.
(Cantigas de Santa Maria, Fragment Nr.166)
nach oben
Cuncti simus concanentes,
AVE MARIA.
Virgo sola existente,
en affuit angelus.
Gabriel est appellatus,
atque missus celitus.
Clara facieque dixit:
AVE MARIA.
Clara facieque dixit, audite karissimi,
en concipies Maria:
AVE MARIA.
En concipies Maria, audite karissimi,
pariesque filium:
AVE MARIA.
Pariesque filium, audite karissimi,
vocabis eum Iesum:
AVE MARIA.
Cuncti simus concanentes, AVE MARIA.
Sile philomena pro tempore
surge cantilena, de pectore!
Refr.: O! O! Totus floreo!
Iam amore virginali totus ardeo
novus novus amor est, quod pereo.
Tempus est iocundum, o virgines
modo congaudete vos iuvenes!
Refr.:O! O! Totus floreo! Iam amore...
Cantat philomena sic dulciter,
et modulans auditur, intus caleo.
...
Flos est puellarum, quam diligo
et rosa rosarum quam saepe video.
....
Mea mecum ludit virginitas,
mea me detrudit simplicitas.
....
Veni domicella, cum gaudio!
Veni, veni, pulchra! Iam pereo! ....
Beschreibt die ganze Gesellschaft, wie sie in der Taverne zum Trinken und Spielen zusammenkommt und auf wen oder was Trinksprüche gemacht werden.
In taberna quando sumus,
non curamus, quid sit humus,
sed ad ludum properamus,
cui semper insudamus.
Quid agatur in taberna,
ubi nummus est pincerna,
hoc est opus, ut queratur,
sed quid loquar, audiatur.
Quidam ludunt, quidam bibunt,
quidam indiscrete vivunt;
sed in ludo qui morantur,
ex his quidam denudantur,
quidam ibi vestiuntur,
quidam saccis induuntur.
Ibi nullus timet mortem,
sed pro Baccho mittunt sortem.
Primo pro nummata vini,
ex hac bibunt libertini,
semel bibunt pro captivis,
post hec bibunt ter pro vivis,
quater pro Christianis cunctis,
quinquies pro fidelibus defunctis,
sexies pro sororibus vanis,
septies pro militibus silvanis.
Octies pro fratribus perversis,
novies pro monachis dispersis,
decies pro navigantibus,
undecies pro discordantibus,
duodecies pro penitentibus,
tredecies pro iter agentibus.
Tam pro papa quam pro rege
Bibunt omnes sine lege.
Bibit hera, bibit herus,
bibit miles, bibit clerus,
bibit ille, bibit illa,
bibit servus cum ancilla,
bibit velox, bibit piger,
bibit albus, bibit niger,
bibit constans, bibit vagus,
bibit rudis, bibit magus.
Bibit pauper et egrotus,
bibit exul et ignotus,
bibit puer, bibit canus,
bibit presul et decanus,
bibit soror, bibit frater,
bibit anus, bibit mater,
bibit ista, bibit ille,
bibunt centum, bibunt mille.
Parum centum sex nummate
durant, ubi immoderate
bibunt omnes sine meta,
quamvis bibant mente leta.
Sic nos rodunt omnes gentes
et sic erimus egentes.
Qui nos rodunt, confundantur
et cum iustis non scribantur.
Paul Klopsch: Lateinische Lyrik des Mittelalters. Lateinisch/Deutsch. Reclam, Stuttgart 1985 ,S.380-383.
![]() |
Anfang Webmaster |
![]() |